+30.210.38.24.734 | +30.215.50.56.658
·
info@pvlawyers.gr

Ο νέος πτωχευτικός νόμος: Λύση στο αδιέξοδο ή όχι;

Ο νέος πτωχευτικός νόμος: Λύση στο αδιέξοδο ή όχι; της Αντιγόνης Βαφείδου*

Τα συντρίμμια που άφησε στον διάβα της η υγειονομική κρίση είναι πρωτοφανή για καιρό ειρήνης στην παγκόσμια οικονομία. Και δυστυχώς, οι ειδήμονες των σχεδίων οικονομικής ανάκαμψης ανά τον κόσμο, δεν έχουν ακόμη αποκρυσταλλωμένη εικόνα ούτε ως  προς την τελική τους έκταση ούτε ως προς το χρονικό εύρος των συνεπειών τους.

Το μεγάλο αγκάθι        

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υπήρξε άμεση ενίσχυση ρευστότητας σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά από θεσμούς υπερεθνικού επιπέδου  (Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, ΕΚΤ κλπ). Ήταν αδύνατον κάθε κράτος-μέλος να στηριχθεί μόνο στις δικές του δυνάμεις. Χάρη στην ευρωπαϊκή βοήθεια, περί τα 20 δις ευρώ διοχετεύθηκαν μέχρι σήμερα μόνο στην ελληνική οικονομία. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά λειτουργούν περισσότερο ως παυσίπονο παρά ως ριζική θεραπεία. Και τα συμπτώματα της ασθένειας δεν θα υποχωρήσουν το πιθανότερο έως τα τέλη του 2021: απώλεια εισοδημάτων, ανεργία και περιδίνηση του ιδιωτικού τομέα (που τροφοδοτεί τον δημόσιο) σε ύφεση. Και σε όλα αυτά, έρχεται να προστεθεί το μεγάλο αγκάθι του εγχώριου τραπεζικού τομέα: τα κόκκινα δάνεια.

Το όνειρο που έγινε εφιάλτης…

Μετά το 2010 όταν η πρωτοφανής μεταπολιτευτικά οικονομική κρίση εισέβαλε στη ζωή των Ελλήνων, εκτινάχθηκαν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στη χώρα σε ποσοστό που άγγιζε το 50%. Το όνειρο της ιδιόκτητης κατοικίας για τους αυτοδημιούργητους της μικροαστικής τάξης μετατράπηκε σε εφιάλτη. Καθώς σωρεύονταν οι ανεξόφλητες δόσεις των στεγαστικών δανείων, το επόμενο στάδιο που θα ακολουθούσε ήταν ο πλειστηριασμός. Για τους Έλληνες που μόλις είχαν υποστεί τον πιο απεχθή και μισητό φόρο, τον ΕΝΦΙΑ, τυχόν μαζικές κατασχέσεις των ακινήτων τους θα ισοδυναμούσε αναπόφευκτα με εκτεταμένη κοινωνική αναταραχή. Ο νόμος 3869/2010 ( ο γνωστός ως Νόμος Κατσέλη) ήρθε λοιπόν ως το «τελευταίο οχυρό», προκειμένου να δώσει μια ύστατη ευκαιρία προστασίας της πρώτης κατοικίας. Όλοι όσοι ανυπαίτια δεν είχαν πλέον την δυνατότητα να εξυπηρετήσουν τον τραπεζικό τους δανεισμό, έπρεπε να προστατευθούν. Ωστόσο, ο νόμος αυτός χρησιμοποιήθηκε και ως «δούρειος ίππος» πολλών συστηματικών κακοπληρωτών που εκμεταλλεύτηκαν τις ατελείς -ομολογουμένως-προϋποθέσεις που έθετε.

Μαζί με το ξερά καίγονται και τα χλωρά…

Τα δανειακά χαρτοφυλάκια των τραπεζών αποτελούσαν ένα κομβικό σημείο αξιολόγησης του ελληνικού τραπεζικού συστήματος από τους Θεσμούς, στις σύνθετες διαβουλεύσεις για τα τελικά κείμενα των μνημονίων καθ’όλη την διάρκεια της περασμένης δεκαετίας. Στο μεταξύ, η κατάχρηση και η κακόπιστη προσφυγή στον Νόμο Κατσέλη είχε επισημανθεί κατ’επανάληψη από τους Θεσμούς. Οι ελληνικές κυβερνήσεις αντί να εξορθολογήσουν τον συγκεκριμένο νόμο και έτσι να τον διασώσουν, ζητούσαν απλώς παράταση ισχύος του: Ήθελαν να μπορούν να παρουσιάζουν στο εγχώριο ακροατήριό τους μια μικρή νίκη, μετά από κάθε επώδυνη διαπραγμάτευση των προαπαιτούμενων που έθετε η Τρόικα.

Ειδικότερα, σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής της Επιτροπής το 2018, στην Ελλάδα το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων ήταν το μεγαλύτερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι δε ρυθμοί απομείωσής του ήταν ιδιαίτερα αργοί. Η ευελιξία που επέτρεψαν οι θεσμοί στις ελληνικές κυβερνήσεις ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα είχε ορισμένη πίστωση χρόνου, η οποία ωστόσο όπως φαίνεται έληξε οριστικά. Δυστυχώς πολλοί δανειολήπτες που είχαν πραγματικά ανάγκη και δικαίωμα προσφυγής στο νόμο Κατσέλη, έχασαν αυτήν την ευκαιρία. Από εργαλείο οικονομικής και κοινωνικής επανένταξης των πραγματικά αδύναμων δανειοληπτών, ο νόμος αυτοαναιρέθηκε από τους στρατηγικούς κακοπληρωτές. Οι Θεσμοί απαίτησαν την κατάργησή του και μετά από μια τρίμηνη παράταση (λόγω της πανδημίας), η ισχύς του παύει πλέον οριστικά στις 31 Ιουλίου 2020.

Ο Νέος Πτωχευτικός Νόμος

Στις πρόσφατες διαπραγματεύσεις που εκπονεί η κυβέρνηση με τους Θεσμούς για το διάδοχο νομικό πλαίσιο, τον νέο πτωχευτικό νόμο, οι κόκκινες γραμμές είναι πλέον σαφείς. Για τους οφειλέτες που κηρύσσουν πτώχευση για διευθέτηση των χρεών τους, την ακίνητη περιουσία τους προς ρευστοποίηση θα την διαχειρίζεται ιδιωτικός φορέας. Ανακύπτουν ωστόσο σοβαρά ζητήματα, όπως:

1) Τα εχέγγυα λειτουργίας του συγκεκριμένου φορέα, ώστε ο τελευταίος να μην καταλήξει βορά σε επίδοξα «κοράκια» ακινήτων,

2) Η παύση της κρατικής επιδότησης (καλύπτει το 70% της μηνιαίας δόσης) στα δάνεια που ήδη είναι μη εξυπηρετούμενα προ πανδημικής κρίσης, καθώς έτσι επιβραβεύονται πάλι οι ασυνεπείς δανειολήπτες.

3) Τα εισοδηματικά κριτήρια των οφειλετών που θα χρήζουν προστασίας.

4) Η λειτουργία της 12ετούς μίσθωσης που θα υπογράφει ο πτωχευμένος δανειολήπτης, ο οποίος μετά τη λήξη της 12ετίας, θα μπορεί να αγοράζει το ακίνητο. Ωστόσο με ποιόν τρόπο (;) εφόσον o οφειλέτης  δεν θα έχει πλέον άλλη περιουσία και δεν θα μπορεί να εξυπηρετήσει το υφιστάμενο δάνειό του. Μήπως κάτι τέτοιο ανοίγει τον φαύλο κύκλο του ανακυκλούμενου δανεισμού;

Αντιμετωπίζοντας τον οικονομικό αναλφαβητισμό

Η όποια βοήθεια από την Ευρώπη και το ΔΝΤ είναι πάντα έκτακτη και προσωρινή. Και φυσικά με αυστηρούς όρους. Το εμπεδώσαμε μετά από τέσσερα επώδυνα μνημόνια.  Εφόσον δεν είμαστε αυτόχθονες, η τυχόν αθέτηση των όρων επικρέμεται πάνω από τη ζωή μας ως δαμόκλειος σπάθη. Ο «ξαφνικός θάνατος» της εγχώριας οικονομίας χωρίς τον αναπνευστήρα του εξωτερικού δανεισμού είναι δεδομένος. Αυτό ισχύει και στην μικροοικονομία. Αναλόγως και ο νέος πτωχευτικός νόμος δεν θα φέρει δραστικές λύσεις. Απλώς θα κατευνάσει (; ) το πρόβλημα.

Οι αθρόες δανειακές εκταμιεύσεις δανείων στην χώρα μας κυρίως κατά την περίοδο 2000-2006 (με συνυπεύθυνα και τα τραπεζικά ιδρύματα) θα έχουν δυσμενείς συνέπειες στην ελληνική οικονομία. Και δυστυχώς θα μας ακολουθούν για πολλά χρόνια ακόμα. Ανέδειξαν μια δομικής σημασίας παθογένεια που βάλει κατά της ευημερίας των νοικοκυριών και άρα της κοινωνίας: τον οικονομικό αναλφαβητισμό. Την έλλειψη δηλ. βασικών γνώσεων, κατευθύνσεων, πρακτικών συμβουλών που αφορούν βραχυχρόνιο, μακροχρόνιο οικονομικό προγραμματισμό, κουλτούρα της αποταμίευσης, επεξήγηση των συνεπειών ενός δανεισμού κλπ. Όλα αυτά αφορούν διαπαιδαγώγηση των πολιτών, η οποία θα πρέπει πλέον να παρέχεται με κάθε τρόπο. Και μάλιστα από τα πρώτα σχολικά χρόνια. Για να μη χρειαστεί ποτέ ξανά στο μέλλον, οι Έλληνες πολίτες να πρέπει να επιλέξουν την ελεγχόμενη χρεωκοπία τους έναντι της άτακτης… Όπως οι παππούδες τους, όπως οι γονείς τους, όπως και η χώρα τους…

*Η Αντιγόνη Βαφείδου είναι δικηγόρος Αθηνών, υπ. Διδάκτωρ Νομικής ΔΠΘ, με πρώτο μεταπτυχιακό τίτλο (M.Sc) από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών και δεύτερο μεταπτυχιακό τίτλο (LL.M-U.C.L) στο Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Λονδίνου. Έχει επίσης εξειδικευθεί  σε ζητήματα Ανθρώπινου Δυναμικού στο London School of Economics και έχει εργασθεί στις Βρυξέλλες ως ειδικός σύμβουλος σε διαβουλεύσεις ευρωπαϊκών Οδηγιών και Κανονισμών. Αρθρογραφεί για ζητήματα πολιτικής και κοινωνικής επικαιρότητας.

Related Posts